Cảm nhận về một bài thơ viết về quê hương đất Phú

Bùi Văn Thành

( Bài được đăng trong báo Phú Yên số 446ngày 29/7/2006)
Từ trong sâu thẳm trái tim của mỗi người , ai cũng có những tình cảm thiết tha triều mến và rạo rực đối với quê hương –, nơi chôn nhau cắt rốn của mình -. Từ xưa đến nay , những bài thơ hay viết về quê hương vẫn đếm đầu ngón tay . Ở nước ta , nhiều người thường nhắc đến Quê hương của nhà thơ Đỗ Trung Quân , của nhà thơ Giang Nam , Bài Nhớ con sông quê hương của Tế hanh ,nhớ Huế quê tôi của Thanh Tịnh , Bài ca quê hương của Tố Hữu ………

Nhà thơ Thanh Quế sinh năm 1945 ở làng Phú Thạnh xã An Chấn huyện Tuy An tỉnh Phú Yên . Năm 1963 theo tiếng gọi của Tổ quốc ,anh cùng cha lên đường bảo vệ quê hương đất nước . Tuổi thơ anh đẫ tắm mình trong những kỉ niệm của của làng quê nghèo nhưng rất đỗi anh hùng . Những năm chiến tranh và hoà bình lập lại nỗi nhớ quê hương luôn day dứt trong anh và thế là bài thơ Làng Phú Thạnh đã ra đời vào năm 1982 .

Có người bảo bài thơ ấy chỉ nói về làng quê anh thôi nên nó không có tiếng vang xa và ít được nhiều người đồng cảm . Nên nhớ rằng , tính cụ thể là đặc thù của thơ ca , nói cụ thể để diễn tả cái khái khái quát . Nhà phê bình văn học Nga Timôphiep nói : “Hình tượng là bức tranh của đời sống vừa cụ thể , cảm tính vừa khái quát và mang ý nghĩa thẩm mĩ “.

Mở đầu bài thơ Làng Phú Thạnh , Thanh Quế viết :

Làng Phú Thạnh, nơi anh sinh ra

Dăm gốc bàng

Một cây đa

nhiều đụn cát

Đất khô khốc , bông mọc trên sỏi đá

Những ngôi nhà mái rạ gió xô

Nơi anh cùng bạn bè thuở nhỏ

Đá bóng bện rơm khô

Ít đi học lêu lỏng chơi trò đánh giặc

Con Bàu Súng rủ nhau trưa tắm mát

Chẳng ai dạy câu buồn vẵn ngồi hát nghêu ngao……

Trong quê hương của mỗi người Việt Nam , ai mà chẳng có những hình ảnh thân thuộc đó . Quê hương của nhà thơ Đỗ Trung Quân không nói cái cụ thể đó sao . Quê hương là chùm khế ngọt , là đường đi học , là con diều biếc …(Tất nhiên mỗi bài thơ có những hình ảnh riêng và có những cách thể hiện khác nhau . Đỗ Trung Quân đã chọn khá đắt các chi tiết cụ thể trên để diễn tả cái khái quát . Qua hình ảnh cụ thể giàu sắc thái biểu cảm ấy , nhà thơ gởi gắùm vào đó., quê hương là những gì thân thuộc nhất ( chùm khế nhọt ) gần gũi nhất ( đường đi học ) là cội nguồn nuôi dưỡng ước mơ ( con diều biếc )… Song tôi nghĩ , sức nặng của bài thơ Làng Phú Thạnh của Nhà thơ Thanh Quế không phải diễn tả những hình ảnh, những kỉ niệm về quê hương như trong các bài thơ khác mà chính là tình cảm da diết của con người đối với quê hương . Rất có lí khi người đọc day dứt cùng anh

Đến bây giờ tuổi đã bốn mươi hơn

Ngồi nghĩ lại những bài thơ anh viết

Làng quê anh sao chưa có câu nào

Như trên đã nói , đã là con người , dù đi đâu , làm gì, thì hai tiếng quê hương vẫn canh cánh bên lòng nhất là những ai xa quê . Thanh Quế hơn người đời bởi anh là thi sĩ . Nhà thơ diễn tả thật độc đáo tấm lòng, tình cảm của tác giả đối với quê hương :

Đêm anh thường giật mình thức dậy

Nhớ nôn nao làng nhỏ sinh mình

Như chiếc lá vẫn muốn bay về cội

Bao cơn bão đời đau anh vẫn hướng về nguồn

Sức khái quát của câu thơ thật lớn . Nó không còn bó hẹp trong nỗi nhớ làng quê của nhà thơ mà cho cả mọi người . Thật đúng ø thơ là tiếng nói cho muôn đời , cho mọi người . Nói như Puskin , câu thơ đã “đánh trúng trái tim “với một sức mạnh huyền bí cho những ai xa quê . Phải có những cảm xúc cháy bỏng , những tình cảm thiết tha mãnh liệt , sự cháy bỏng chất chứa trong lòng , chất men say nồng thắm dâng trào , thi sĩ Thanh Quế mới dâng cho đời đứa con tuyệt mĩ như vậy . Hai câu thơ ấy cũng cũng đủ cho người đời nhắc về nhà thơ khi nói đến quê hương