Truyện ngắn Ở lại Sông Hinh
( Bùi Văn Thành, Phòng Giáo dục và Đào tạo Tuy An, Bài đạt giải nhì cuộc thi truyện ngắn Sông Hinh 25 năm xây dựng và phát triển)
Năm 1985, sau ba năm học tập ở trường Cao đẳng Sư phạm Nha Trang, Thương đến Sở Giáo dục Phú Khánh, cách trường chỉ một con đường đi để nhận quyết định về đơn vị công tác. Nhờ tốt nghiệp loại khá, Thương được ưu tiên phân về thị xã Tuy Hòa, quê hương của anh. Vừa bước vào cửa phòng tổ chức , Thương thấy Thoa của lớp anh vừa lau nước mắt vừa thút thít. Hỏi ra mới biết, Thoa phân về huyện miền núi Sông Hinh, cách xa nơi cô ở 70km vì Thoa hỏng tốt nghiệp.
Thấy Thương nhận quyết định về thị xã, Thoa càng khóc to hơn và có ý so sánh. Nhưng tổ chức có cái lí của họ
Biết không thể thắng được tổ chức, Thoa quay sang nói với tôi. Nếu em về miền núi ấy thì em chết mất. Tôi liền cười vui. Chẳng lẽ, ở đấy phụ nữ chết mất sao?
Không phải, anh hiểu nhầm ý em. Thoa phân bua. Ý em là nếu nhận công tác ở sông Hinh, ba má em sẽ không cho em đi dạy vì em là nữ. Hai nữa, gia đình bên chồng sắp cưới của em nói, nếu em về công tác ở thị xã thì cưới nhau, còn nơi khác thì coi đã. Ba năm học có bao giờ Thoa gọi tôi bằng anh đâu, nay sao mà ngọt thế.
Thương nghĩ, lí do thứ hai thì chấp nhận được, còn lí do thứ nhất, chẳng lẽ, vùng đất ấy, không có con gái à. Còn về phần mình, Thương là con một. Mình cũng đang yêu Thúy, học cùng lớp, nhà ở thị xã, cách nhà mình 10 cây số. Nếu cùng công tác ở thị xã với Thúy thì mình sẽ cưới nhau thuận lợi.
Thương định nói ra điều ấy nhưng nghĩ lại, anh ngập ngừng. Cái thời điểm này nghề dạy học sao mà mất giá quá.Anh đi chơi nhiều nơi, nơi nào cũng nghe người ta nói, chuột chạy cùng sào bước vào sư phạm, thậm chí có người còn nói toạc ra, muốn giàu thì lấy thợ tiện, muốn diện thì lấy thợ may còn muốn ăn mày thì ưng thầy giáo.
Nhìn vẻ mặt ủ rũ, tái nhợt của Thoa, đắn đo vài phút, Thương nói với anh tổ chức, cho phép anh được hoán đổi vị trí công tác của bạn. Anh tổ chức trố mắt không khỏi ngạc nhiên. Liền nói, anh đã nghĩ kĩ chưa. Đã đổi rồi không được đổi lại nữa nhé. Nếu vậy thì hai anh chị viết giấy hoán đổi đi.
Chỉ trong năm phút, quyết định hoán đổi công tác hai người từ miền núi về thị xã và ngược lại đã được ông Giám đốc Sở giáo dục kí xong.
Biết điều ấy, cha mẹ Thương hơi buồn nhưng tôn trọng sự lựa của con mình. Dẫu sao thì Thương cũng là người tốt biết chia sẽ với mọi người. Nhưng cái khổ nhất của Thương là làm sao thuyết phục được Thúy và gia đình.
Dù nói thế nào người yêu của Thương vẫn không bằng lòng. Cô cho rằng, việc lớn như vậy sao không bàn với cô. Hơn nữa, thời buổi này, về thị xã thuận lợi hơn nhiều, chỉ có người hâm mới lên vùng khỉ ho gà gáy ấy. Chưa nói đến việc rồi đây, anh mang về bệnh sốt rét, da bọc xương….
Khi cha mẹ Thúy biết được điều ấy, từ đó, nhìn Thương một cách lạnh lùng khi anh đến chơi. Đó cũng chính là câu trả lời với anh rằng, gia đình sẽ không bằng lòng.
Thương buồn bã đến đơn vị mới. May mà, ba anh là người hiểu con trai mình nhất. Ông động viên con với tinh thần của người cách mạng. Vì thế, khi đến nơi bằng chiếc xe đạp cọc cạch hơn ba tiếng đồng hồ từ 4 giờ sáng. Thương đến Phòng giáo dục Sông Hinh. Dãy nhà cấp bốn, đơn sơ, lợp ngói nhưng vách bằng ván cây rừng, không thấy cái gì là sang trọng cả, nhưng được cái không khí mát dịu, trong lành.
Đúng 8 giờ sáng, tất cả mười người tập trung trước phòng tổ chức một hàng dọc như học sinh sắp vào lớp học. Ông tổ chức bắt đầu đọc tên từng người về các trường học. Thương do trong lí lịch là phó Bí thư chi đoàn khoa, có thành tích hoạt động tốt nên quyết định anh làm Tổng phụ trách đội một trường, cách trung tâm huyện chừng 5 km.
Giảng dạy thì Thương đã thực tập rồi nhưng làm Tổng phụ trách đội thì Thương chưa được đào tạo bồi dưỡng bao giờ.Vốn liếng trong trường sư phạm cũng chỉ mấy bài hát bài múa, trống… chính vì vậy, mà trên đường đi đến trường, Thương rất lo lắng. Và cả đêm đó, anh không sao chợp mắt được. Bởi thực ra, chức năng, nhiệm vụ, vai trò của Tổng phụ trách đội là gì thì anh cũng còn lơ mơ. Nhưng có một điều mà anh tin chắc, lòng nhiệt huyết, say nghề, mến trẻ, cộng với sự ham hiểu biết, tìm tòi học hỏi chắc anh sẽ vượt qua.Thương được anh hiệu trưởng, người dân tộc, đưa về dãy tập thể, sát trường, cùng chung với một người thầy đã lên đây từ năm trước. Nếu nói cái nhà thì không đúng, còn nói cái phòng cũng không. Đó chỉ là một dãy túp liều, được chính quyền , nhà trường và nhân dân ở đây, góp công chặt cây rừng, trét đất mua ngói về lợp cho các thầy cô giáo từ miền xuôi lên công tác. Giường nằm cũng là những cây rừng được bện chặt vào nhau. Rất may là có một cái bàn làm việc để soạn bài. Thương thống hiểu nỗi khó khổ của một vùng đất núi.
Chiều hôm ấy, lần đầu tiên sống tự lập, Thương mới thấy cái khó khăn vất vả. Cái thau giặt quần áo là một cái hố đất được lót nhựa để đựng nước. Anh bạn phòng bên đang lên sốt hừ hừ. Thương nghĩ lại, lời Thúy nói là đúng nên càng yêu và nhớ Thúy hơn.
Sáng ngày thứ hai, chào cờ đầu tuần, sau hát quốc ca,Thương được thầy hiệu phó, người kinh, phụ trách công tác chuyên môn, giới thiệu trước toàn thể học sinh và hội đồng sư phạm. Tiếng vỗ tay hoan hô của các em và thầy cô giáo làm cho Thương ấm lòng. Chưa bao giờ anh có cảm xúc mới lạ như thế. Tiếng vỗ tay to và lâu ấy chắc chắn sẽ neo anh lại trong nghề chặt hơn và anh thầm hứa với chính mình, dù khó khăn đến đâu chăng nữa, anh quyết không bỏ nghề. Ấn tượng đầu tiên bao giờ cũng có sức sống mãnh liệt trong cuộc đời mỗi người là vậy.
Biết được Thương là một cán bộ đoàn giỏi và tài thuyết trình của, Bí thư xã đoàn mời anh giảng bài cho lớp cảm tình đoàn của địa phương. Trong buổi học đó, hình ảnh các em học sinh nữ lớp 9, chỉ cách Thương năm ba tuổi, nhìn anh với con mắt ngưỡng mộ. Có một em cuối lớp, nhìn thầy với cặp mắt không nháy, có sức quyến rũ dữ dội mà Thương không thể nào quên. Rồi tan buổi bồi dưỡng, các em ùa đến bên anh, nói về những cảm nghĩ sung sướng như ruộng hạn lâu ngày gặp cơn mưa rào trút xuống. Ý nghĩa đến vùng đất Sông Hinh này càng có giá trị trong anh. Đặt biệt, học sinh chăm chăm nhìn anh kia, em là người dân tộc, chỉ biết em qua cách ăn mặc, chứ nhìn nước da và phong thái thì khó đoán biết. Em tên là Hờ rin. Dáng vạm vỡ như núi rừng Tây nguyên. Nước da trắng.Cặp mắt đen nhánh, tròn xoe, to nhưng đượm buồn, song rất nhanh nhẹn, linh hoạt. Hỏi ra mới biết, cha mẹ em hy sinh trong trong trận đánh cuối cùng giữa ta và địch năm 1975. Em phải sống với người chú. Người chú thì thương cháu nhưng người dì không thương mấy nên bà ta không muốn cho cháu đi học. Bà nói, ở đất này, con gái học đến lớp 9 là nhiều lắm rồi. Học để làm gì. Núi rừng rộng lớn mà tha hồ làm ăn. Hơn nữa học lên, ở xa thì quá tốn kém. Hay cho nó học cao lên, nó nói lí lẽ với mình thì sao? Vân và vân vân, đủ cả lí do.
Thương bắt đầu đề ra một chương trình công tác cho cuộc đời mình. Trước hết, phải làm sao huy động tất cả các em trong thôn buôn đi học. Và khi đi học thì phải học với một tinh thần tự lực, tự giác. Điều thứ hai nữa, mà anh cảm thấy xấu hổ cho người tri thức. Tại sao trí thức mà nghèo. Có tri thức để làm gì? Sao không làm giàu? Câu hỏi ấy cứ trăn trở trong anh.
Vấn đề thứ nhất của nghề nghiệp phải được ưu tiên lên trước. Ngoài công tác của Tổng phụ trách đội, anh còn dạy năm lớp với đầy đủ tất cả các môn. Điều đó giúp anh gần gũi nhiều hơn với học trò, và có điều kiện để chỉ được nhiều em, nhiều lớp. Tối đến, anh tập hợp các em ở gần trường để chỉ bài cho các em, rồi kể chuyện, tập hát múa, trò chơi…. Thôn xóm như bừng lên một sắc mới.Túp lều của Thương như một thư viện xã. Vì toàn bộ số sách mà anh dành dụm, mua được ở thành phố Nha Trang đều có mặt tại vùng đất mới này.
Mãi lo say mê công việc, một tháng sau, anh mới về thăm nhà. Nỗi nhớ cha mẹ thì ít nhưng nhớ người yêu thì nhiều. Tối đạp xe đến nhà Thúy,Thương như tạt gáo nước lạnh vào mặt. Khác với những lần trước, cha mẹ Thúy không những không tiếp anh mà còn nói thẳng tuột với anh là hãy xa con Thúy ra để nó lấy chồng ở thị xã, chứ không thể lấy một anh giáo quèn ở miền núi. Anh tự ái, và đau đớn vô cùng. Nhưng tình yêu mà anh và Thúy gắn bó trong 2 năm ở mái trường Cao đẳng sư phạm không dễ gì tách ra nhanh chóng và dễ dàng như vậy. Nằm vật vờ một ngày, tối sau, Thương lại đến gặp Thúy, anh mừng vô kể. Anh kể tất cả những gì anh sung sướng có được ở vùng đất mới…. Nhưng đáp lại là cái cười hết sức lạnh lùng của người yêu. Thúy đang buồn vì cha mẹ không đồng thuận về mối tình của mình.
Tháng sau Thương về. Quà chuối, mít, thơm ở vùng đất mới của anh không thể sánh bằng những xấp vải xịn của anh chàng thợ may ở cửa hiệu lớn của thị xã. Từ đó, tình yêu nhạt dần, hai người chia tay.Và đúng một năm sau, Thúy lấy chồng. Ngày Thúy lấy chồng cũng là ngày Thương được Phòng Giáo dục trao quyết định Phó hiệu trưởng của đơn vị anh công tác.Nhưng chức Phó hiệu trưởng cũng không làm nguôi ngoai nỗi buồn bồ đá trong anh. Anh thấm thía sức mạnh vật chất đến nhường nào. Và cũng buồn về cái nghề mà anh lúc nào cũng tâm niệm, nghề cao quý nhất trong các nghề cao quí, sao nay người đời lại khinh thường vậy.
Chỉ hai năm, phong trào học tập của trường Thương và địa phương khởi sắc. Lần đầu tiên trong huyện, trường Thương có học sinh đỗ cấp tỉnh với bộ môn Văn anh dạy. Nhiều em nghỉ học, nay thấy vui xin đi học lại.Nhiều em gia đình bắt nghỉ không chịu nghỉ. Rồi Thương kết hợp với đoàn thanh niên , với Ban nhân thôn,buôn, Ủy ban nhân dân xã tuyên truyền, nói chuyện về việc học. Thương như một luồng gió mới thổi vào làm thay đổi quê hương núi rừng. Công tác xã hội hóa về giáo dục mạnh lên chưa từng có. Trong các đám tiệc, khác với trước đó, người ta bàn đến giáo dục nhiều hơn. Các em học lớp 9 cuối năm, một số lên cấp 3, một số vào trường trung cấp.
Bắt đầu từ năm thứ ba, mùa hè năm 1988, Thương không về nhà. Một phần vì buồn người yêu đã đi lấy chồng. Một phần là thực hiện kế hoạch công tác mà anh đã đặt ra cho đời mình là quyết không chịu nghèo khổ. Anh đã cùng với một số thầy giáo, một số học trò đã trưởng thành của mình chia nhau dọn rừng, trồng cây. Nhưng đất rừng của Thương là nhiều nhất, vì anh mướn thêm công dọn bằng số tiền lương dành dụm của mình và được phụ huynh học sinh dọn dùm. Mười lăm ha rừng dọn của anh được trồng theo phương châm, lấy ngắn nuôi dài, 1 ha dành trồng mía, 1 ha dành trồng mì, 3 ha trồng cây ăn trái và còn lại anh trồng bạch đàn.
Tây Sơn, hơn 10 năm chia tách, ở Sông Hinh này, Thương là người khá giả nhất của cánh trí thức. Anh chẳng những là điển hình về công việc của nghề mà còn điển hình về làm kinh tế. Thu nhập bạch đàn gần năm mươi triệu mùa đầu tiên, và cùng với các khoản thu nhập phụ khác,Thương về thị xã quê mình, mua 2 lô đất liền kề dưới biển, của đô thị Phú Yên mới tách ra vài năm, với mong muốn, sau này, có con, con anh sẽ xuống học trường chuyên thị xã.
Thúy lấy chồng sinh được một đứa con. Người chồng lúc này may ế ẩm, buồn quá sinh ra ăn nhậu, rồi chơi bời, đĩ điếm. Thúy nhiều lần khuyên can, trái lại, anh ta không từ bỏ mà còn đánh đập. Đặt biệt, mỗi lần say rượu, anh ta nhắc lại mối tình thắm thiết giữa Thúy với Thương. Anh cho rằng, anh chỉ hưởng phần xác, chứ phần hồn thì Thúy đã trao cho Thương rồi, bởi vì, ngay cái đêm tân hôn đầu tiên ấy,Thúy đã mớ ngủ gọi tên Thương, anh Thương…. mà cả nhà chồng đều nghe. Thực ra, Thúy lấy chồng là do cha mẹ ép quá. Thúy không thể nào giãy ra được. Áo sao áo mặc khỏi đầu đã ăn sâu vào Thúy. Rồi bởi Thúy là chị hai. Đứa em gái của Thúy thấy cha mẹ buồn quá, đâm bệnh, nó khuyên chị. Nó nói một câu như đánh trúng vào trái tim chị. Chị là chị hai mà không làm cha mẹ vui thì làm gương cho tụi em sao được. Chị cũng biết đấy, vì thương cha mẹ mà Thúy Kiều đành phải bán mình chuộc cha….Vốn là cô giáo dạy văn, nhạy cảm, nghe em nói, Thúy giật mình, thấy có lí. Hơn nữa, không biết em Thúy học ở đâu ra cái lí ghê gớm khi nói đến chị. Có những cặp vợ chồng không yêu nhau nhưng khi sống với nhau rồi lần lần cũng yêu nhau. Cũng như hồi nhỏ chị có thích nghề dạy học đâu mà khi vào dạy thấy học trò, chị lại yêu nghề này nhất. Đó cũng chính là những chất xúc tác mà khiến Thúy từ bỏ Thương.
Cha Thúy thấy con li hôn buồn quá. Ông chỉ biết hối hận và an ủi con, rồi đổ cho số phận. Tết năm đó, ông nhớ đến người bạn tù chính trị năm xưa trong chế độ ngụy cùng ở với mình. Sau bao lần hỏi thăm, ông đến nhà bạn vào đúng mùng 4 tết. Trước khi ra về, ông nhìn trên bàn gương có hình của Thương. Ông giật mình. Hỏi ra, thì mới biết là nhà của Thương. Cả đêm ấy và những ngày sau đó, ông bần thần như người mất hồn. Rồi ông đem chuyện đó kể với vợ. Người vợ lại đổ lỗi cho chồng. Nhưng chuyện đã rồi…
Năm 1997, thị trường đất sôi động. Người ta bắt đầu đổ xô mua đất trồng rừng theo mô hình của anh Thương. Thương đã chuyển quyền sử dụng đất 2 ha cho người bạn với giá rẻ. Cùng với số tiền dành dụm bấy lâu nay và tiền nhượng đất, Thương cất nhà lô đất mua ở thị xã để khi anh về dưới họp hành. Vì vừa qua, anh được tổ chức đề bạt lên giữ chức Phó trưởng phòng. Khi vật liệu tập kết xong xuôi, ngày xuống móng thì anh phát hiện ra mảnh đất ngay bên cạnh nhà anh là đất cấp của nhà nước cho gia đình Thúy theo diện nhà giải tỏa. Bên nào cũng khó xử, Thương cũng không muốn nhìn người yêu góa chồng và ngược lại, cha mẹ Thúy cũng không muốn con mình nhìn người yêu thành đạt ở gần nhà. Cha Thúy nghĩ như vậy, nên ông, liền đổi đất cho người em được cấp ở phía trong xa mặt đường, xa nhà của Thương.
Công việc thành đạt, kinh tế ổn định. Nhưng cái thiếu lớn nhất của một đời người là chưa có gia đình. Thương được nhiều người làm mai mối nhưng rồi cũng chẳng thành. Cái tuổi 33 như anh thì cũng không thể đi tán gái như mấy bọn trai được.
Một buổi chiều buồn. Thương mở nhật kí từ ngày đầu tiên lên vùng đất mới này để đọc lại cho đỡ nhớ nhà, cho khuây khỏa tâm hồn. Anh bỗng nhớ Hờ rin da diết khi đọc đến đoạn của lớp cảm tình đoàn. Hình ảnh Hờ rin hiện ra. Hờ rin nay ra sao rồi? Em có người yêu chưa? Mặc dù em vẫn viết thư cho mình đều đặn. Sao mình vô tâm quá. Không hồi âm thường xuyên cho Hờ rin. Nhưng nghĩ lại, Thương cũng không thể trách mình được vì khi lên miền núi sông Hinh này, cha anh chỉ có một lời khuyên là anh trở về không lấy người dân tộc. Và anh luôn giữ lời hứa ấy.
Còn Hờ rin vẫn thánh thiện như núi rừng đậm chất nguyên sơ của Sông Hinh như chờ đợi một cơ hội gặp thầy, người thầy mà đã cứu vớt đời em. Nếu như không có Thương động viên, an ủi, và kể cả cho tiền khi em đi học xa thì em không thể có như ngày hôm nay.
Thương liền lấy bút viết thư cho Hờ rin. Và từ đấy, thư từ Sông Sinh đến Huế thường xuyên, đều đặn. Hờ rin được đưa đi học lớp cử tuyển bác sĩ ở Huế chỉ còn một năm nữa là tốt nghiệp ra trường.
Cha của Thương đi Huế thăm người em có vợ ở luôn với Huế. Khi xuống xe qua đường, một thằng ăn cắp chiếc xe hon đa mới toanh đã đâm bổ vào cha Thương. Ông bị gãy xương bả vai và xây xát nặng phải nằm trong bệnh viện Huế. Những ngày nằm bệnh viện, ông được cô thực tập người dân tộc chăm sóc rất tận tình. Ông có cảm tình ngay từ khi cô ấy rửa vết thương đầu tiên. Đôi tay mềm mại, tiếng nói dễ thương, nụ cười khả ái khiến cho ông có ấn tượng mạnh và ấn tượng đó đã xóa nhòa ranh giới giữa người kinh và người dân tộc gần 60 năm nay ăn sâu trong tiềm thức của ông. Đêm nằm, ông ao ước, giá chi, cô bác sĩ người dân tộc ấy là con dâu mình.
Nghe tin cha nằm viện, vì công việc không thể đi được, mười ngày sau, Thương mới ra Huế cũng là lúc cha anh đang làm thủ tục xuất viện. Người đi làm thủ tục là cô sinh viên thực tập. Hai cha con ôm nhau, rồi ông kể về ân huệ của cô sinh viên thực tập. Đó cũng là lúc Hờ rin làm xong thủ tục đến. Người cha thì cảm ơn Hờ rin tíu tít nhưng Thương thì sững sờ. Rồi Thương và Hờ rin ôm nhau như hai người ở hai chí tuyến, nay hòa bình gặp lại.
Tôi chỉ còn nghe người cha nói. Hai đứa quen nhau à. Thì nhanh cưới đi. Nhanh cưới đi. Ở lại Sông Hinh, ở lại Sông Hinh cũng được……
( Bùi Văn Thành, Phòng Giáo dục và Đào tạo Tuy An, Bài đạt giải nhì cuộc thi truyện ngắn Sông Hinh 25 năm xây dựng và phát triển)
Năm 1985, sau ba năm học tập ở trường Cao đẳng Sư phạm Nha Trang, Thương đến Sở Giáo dục Phú Khánh, cách trường chỉ một con đường đi để nhận quyết định về đơn vị công tác. Nhờ tốt nghiệp loại khá, Thương được ưu tiên phân về thị xã Tuy Hòa, quê hương của anh. Vừa bước vào cửa phòng tổ chức , Thương thấy Thoa của lớp anh vừa lau nước mắt vừa thút thít. Hỏi ra mới biết, Thoa phân về huyện miền núi Sông Hinh, cách xa nơi cô ở 70km vì Thoa hỏng tốt nghiệp.
Thấy Thương nhận quyết định về thị xã, Thoa càng khóc to hơn và có ý so sánh. Nhưng tổ chức có cái lí của họ
Biết không thể thắng được tổ chức, Thoa quay sang nói với tôi. Nếu em về miền núi ấy thì em chết mất. Tôi liền cười vui. Chẳng lẽ, ở đấy phụ nữ chết mất sao?
Không phải, anh hiểu nhầm ý em. Thoa phân bua. Ý em là nếu nhận công tác ở sông Hinh, ba má em sẽ không cho em đi dạy vì em là nữ. Hai nữa, gia đình bên chồng sắp cưới của em nói, nếu em về công tác ở thị xã thì cưới nhau, còn nơi khác thì coi đã. Ba năm học có bao giờ Thoa gọi tôi bằng anh đâu, nay sao mà ngọt thế.
Thương nghĩ, lí do thứ hai thì chấp nhận được, còn lí do thứ nhất, chẳng lẽ, vùng đất ấy, không có con gái à. Còn về phần mình, Thương là con một. Mình cũng đang yêu Thúy, học cùng lớp, nhà ở thị xã, cách nhà mình 10 cây số. Nếu cùng công tác ở thị xã với Thúy thì mình sẽ cưới nhau thuận lợi.
Thương định nói ra điều ấy nhưng nghĩ lại, anh ngập ngừng. Cái thời điểm này nghề dạy học sao mà mất giá quá.Anh đi chơi nhiều nơi, nơi nào cũng nghe người ta nói, chuột chạy cùng sào bước vào sư phạm, thậm chí có người còn nói toạc ra, muốn giàu thì lấy thợ tiện, muốn diện thì lấy thợ may còn muốn ăn mày thì ưng thầy giáo.
Nhìn vẻ mặt ủ rũ, tái nhợt của Thoa, đắn đo vài phút, Thương nói với anh tổ chức, cho phép anh được hoán đổi vị trí công tác của bạn. Anh tổ chức trố mắt không khỏi ngạc nhiên. Liền nói, anh đã nghĩ kĩ chưa. Đã đổi rồi không được đổi lại nữa nhé. Nếu vậy thì hai anh chị viết giấy hoán đổi đi.
Chỉ trong năm phút, quyết định hoán đổi công tác hai người từ miền núi về thị xã và ngược lại đã được ông Giám đốc Sở giáo dục kí xong.
Biết điều ấy, cha mẹ Thương hơi buồn nhưng tôn trọng sự lựa của con mình. Dẫu sao thì Thương cũng là người tốt biết chia sẽ với mọi người. Nhưng cái khổ nhất của Thương là làm sao thuyết phục được Thúy và gia đình.
Dù nói thế nào người yêu của Thương vẫn không bằng lòng. Cô cho rằng, việc lớn như vậy sao không bàn với cô. Hơn nữa, thời buổi này, về thị xã thuận lợi hơn nhiều, chỉ có người hâm mới lên vùng khỉ ho gà gáy ấy. Chưa nói đến việc rồi đây, anh mang về bệnh sốt rét, da bọc xương….
Khi cha mẹ Thúy biết được điều ấy, từ đó, nhìn Thương một cách lạnh lùng khi anh đến chơi. Đó cũng chính là câu trả lời với anh rằng, gia đình sẽ không bằng lòng.
Thương buồn bã đến đơn vị mới. May mà, ba anh là người hiểu con trai mình nhất. Ông động viên con với tinh thần của người cách mạng. Vì thế, khi đến nơi bằng chiếc xe đạp cọc cạch hơn ba tiếng đồng hồ từ 4 giờ sáng. Thương đến Phòng giáo dục Sông Hinh. Dãy nhà cấp bốn, đơn sơ, lợp ngói nhưng vách bằng ván cây rừng, không thấy cái gì là sang trọng cả, nhưng được cái không khí mát dịu, trong lành.
Đúng 8 giờ sáng, tất cả mười người tập trung trước phòng tổ chức một hàng dọc như học sinh sắp vào lớp học. Ông tổ chức bắt đầu đọc tên từng người về các trường học. Thương do trong lí lịch là phó Bí thư chi đoàn khoa, có thành tích hoạt động tốt nên quyết định anh làm Tổng phụ trách đội một trường, cách trung tâm huyện chừng 5 km.
Giảng dạy thì Thương đã thực tập rồi nhưng làm Tổng phụ trách đội thì Thương chưa được đào tạo bồi dưỡng bao giờ.Vốn liếng trong trường sư phạm cũng chỉ mấy bài hát bài múa, trống… chính vì vậy, mà trên đường đi đến trường, Thương rất lo lắng. Và cả đêm đó, anh không sao chợp mắt được. Bởi thực ra, chức năng, nhiệm vụ, vai trò của Tổng phụ trách đội là gì thì anh cũng còn lơ mơ. Nhưng có một điều mà anh tin chắc, lòng nhiệt huyết, say nghề, mến trẻ, cộng với sự ham hiểu biết, tìm tòi học hỏi chắc anh sẽ vượt qua.Thương được anh hiệu trưởng, người dân tộc, đưa về dãy tập thể, sát trường, cùng chung với một người thầy đã lên đây từ năm trước. Nếu nói cái nhà thì không đúng, còn nói cái phòng cũng không. Đó chỉ là một dãy túp liều, được chính quyền , nhà trường và nhân dân ở đây, góp công chặt cây rừng, trét đất mua ngói về lợp cho các thầy cô giáo từ miền xuôi lên công tác. Giường nằm cũng là những cây rừng được bện chặt vào nhau. Rất may là có một cái bàn làm việc để soạn bài. Thương thống hiểu nỗi khó khổ của một vùng đất núi.
Chiều hôm ấy, lần đầu tiên sống tự lập, Thương mới thấy cái khó khăn vất vả. Cái thau giặt quần áo là một cái hố đất được lót nhựa để đựng nước. Anh bạn phòng bên đang lên sốt hừ hừ. Thương nghĩ lại, lời Thúy nói là đúng nên càng yêu và nhớ Thúy hơn.
Sáng ngày thứ hai, chào cờ đầu tuần, sau hát quốc ca,Thương được thầy hiệu phó, người kinh, phụ trách công tác chuyên môn, giới thiệu trước toàn thể học sinh và hội đồng sư phạm. Tiếng vỗ tay hoan hô của các em và thầy cô giáo làm cho Thương ấm lòng. Chưa bao giờ anh có cảm xúc mới lạ như thế. Tiếng vỗ tay to và lâu ấy chắc chắn sẽ neo anh lại trong nghề chặt hơn và anh thầm hứa với chính mình, dù khó khăn đến đâu chăng nữa, anh quyết không bỏ nghề. Ấn tượng đầu tiên bao giờ cũng có sức sống mãnh liệt trong cuộc đời mỗi người là vậy.
Biết được Thương là một cán bộ đoàn giỏi và tài thuyết trình của, Bí thư xã đoàn mời anh giảng bài cho lớp cảm tình đoàn của địa phương. Trong buổi học đó, hình ảnh các em học sinh nữ lớp 9, chỉ cách Thương năm ba tuổi, nhìn anh với con mắt ngưỡng mộ. Có một em cuối lớp, nhìn thầy với cặp mắt không nháy, có sức quyến rũ dữ dội mà Thương không thể nào quên. Rồi tan buổi bồi dưỡng, các em ùa đến bên anh, nói về những cảm nghĩ sung sướng như ruộng hạn lâu ngày gặp cơn mưa rào trút xuống. Ý nghĩa đến vùng đất Sông Hinh này càng có giá trị trong anh. Đặt biệt, học sinh chăm chăm nhìn anh kia, em là người dân tộc, chỉ biết em qua cách ăn mặc, chứ nhìn nước da và phong thái thì khó đoán biết. Em tên là Hờ rin. Dáng vạm vỡ như núi rừng Tây nguyên. Nước da trắng.Cặp mắt đen nhánh, tròn xoe, to nhưng đượm buồn, song rất nhanh nhẹn, linh hoạt. Hỏi ra mới biết, cha mẹ em hy sinh trong trong trận đánh cuối cùng giữa ta và địch năm 1975. Em phải sống với người chú. Người chú thì thương cháu nhưng người dì không thương mấy nên bà ta không muốn cho cháu đi học. Bà nói, ở đất này, con gái học đến lớp 9 là nhiều lắm rồi. Học để làm gì. Núi rừng rộng lớn mà tha hồ làm ăn. Hơn nữa học lên, ở xa thì quá tốn kém. Hay cho nó học cao lên, nó nói lí lẽ với mình thì sao? Vân và vân vân, đủ cả lí do.
Thương bắt đầu đề ra một chương trình công tác cho cuộc đời mình. Trước hết, phải làm sao huy động tất cả các em trong thôn buôn đi học. Và khi đi học thì phải học với một tinh thần tự lực, tự giác. Điều thứ hai nữa, mà anh cảm thấy xấu hổ cho người tri thức. Tại sao trí thức mà nghèo. Có tri thức để làm gì? Sao không làm giàu? Câu hỏi ấy cứ trăn trở trong anh.
Vấn đề thứ nhất của nghề nghiệp phải được ưu tiên lên trước. Ngoài công tác của Tổng phụ trách đội, anh còn dạy năm lớp với đầy đủ tất cả các môn. Điều đó giúp anh gần gũi nhiều hơn với học trò, và có điều kiện để chỉ được nhiều em, nhiều lớp. Tối đến, anh tập hợp các em ở gần trường để chỉ bài cho các em, rồi kể chuyện, tập hát múa, trò chơi…. Thôn xóm như bừng lên một sắc mới.Túp lều của Thương như một thư viện xã. Vì toàn bộ số sách mà anh dành dụm, mua được ở thành phố Nha Trang đều có mặt tại vùng đất mới này.
Mãi lo say mê công việc, một tháng sau, anh mới về thăm nhà. Nỗi nhớ cha mẹ thì ít nhưng nhớ người yêu thì nhiều. Tối đạp xe đến nhà Thúy,Thương như tạt gáo nước lạnh vào mặt. Khác với những lần trước, cha mẹ Thúy không những không tiếp anh mà còn nói thẳng tuột với anh là hãy xa con Thúy ra để nó lấy chồng ở thị xã, chứ không thể lấy một anh giáo quèn ở miền núi. Anh tự ái, và đau đớn vô cùng. Nhưng tình yêu mà anh và Thúy gắn bó trong 2 năm ở mái trường Cao đẳng sư phạm không dễ gì tách ra nhanh chóng và dễ dàng như vậy. Nằm vật vờ một ngày, tối sau, Thương lại đến gặp Thúy, anh mừng vô kể. Anh kể tất cả những gì anh sung sướng có được ở vùng đất mới…. Nhưng đáp lại là cái cười hết sức lạnh lùng của người yêu. Thúy đang buồn vì cha mẹ không đồng thuận về mối tình của mình.
Tháng sau Thương về. Quà chuối, mít, thơm ở vùng đất mới của anh không thể sánh bằng những xấp vải xịn của anh chàng thợ may ở cửa hiệu lớn của thị xã. Từ đó, tình yêu nhạt dần, hai người chia tay.Và đúng một năm sau, Thúy lấy chồng. Ngày Thúy lấy chồng cũng là ngày Thương được Phòng Giáo dục trao quyết định Phó hiệu trưởng của đơn vị anh công tác.Nhưng chức Phó hiệu trưởng cũng không làm nguôi ngoai nỗi buồn bồ đá trong anh. Anh thấm thía sức mạnh vật chất đến nhường nào. Và cũng buồn về cái nghề mà anh lúc nào cũng tâm niệm, nghề cao quý nhất trong các nghề cao quí, sao nay người đời lại khinh thường vậy.
Chỉ hai năm, phong trào học tập của trường Thương và địa phương khởi sắc. Lần đầu tiên trong huyện, trường Thương có học sinh đỗ cấp tỉnh với bộ môn Văn anh dạy. Nhiều em nghỉ học, nay thấy vui xin đi học lại.Nhiều em gia đình bắt nghỉ không chịu nghỉ. Rồi Thương kết hợp với đoàn thanh niên , với Ban nhân thôn,buôn, Ủy ban nhân dân xã tuyên truyền, nói chuyện về việc học. Thương như một luồng gió mới thổi vào làm thay đổi quê hương núi rừng. Công tác xã hội hóa về giáo dục mạnh lên chưa từng có. Trong các đám tiệc, khác với trước đó, người ta bàn đến giáo dục nhiều hơn. Các em học lớp 9 cuối năm, một số lên cấp 3, một số vào trường trung cấp.
Bắt đầu từ năm thứ ba, mùa hè năm 1988, Thương không về nhà. Một phần vì buồn người yêu đã đi lấy chồng. Một phần là thực hiện kế hoạch công tác mà anh đã đặt ra cho đời mình là quyết không chịu nghèo khổ. Anh đã cùng với một số thầy giáo, một số học trò đã trưởng thành của mình chia nhau dọn rừng, trồng cây. Nhưng đất rừng của Thương là nhiều nhất, vì anh mướn thêm công dọn bằng số tiền lương dành dụm của mình và được phụ huynh học sinh dọn dùm. Mười lăm ha rừng dọn của anh được trồng theo phương châm, lấy ngắn nuôi dài, 1 ha dành trồng mía, 1 ha dành trồng mì, 3 ha trồng cây ăn trái và còn lại anh trồng bạch đàn.
Tây Sơn, hơn 10 năm chia tách, ở Sông Hinh này, Thương là người khá giả nhất của cánh trí thức. Anh chẳng những là điển hình về công việc của nghề mà còn điển hình về làm kinh tế. Thu nhập bạch đàn gần năm mươi triệu mùa đầu tiên, và cùng với các khoản thu nhập phụ khác,Thương về thị xã quê mình, mua 2 lô đất liền kề dưới biển, của đô thị Phú Yên mới tách ra vài năm, với mong muốn, sau này, có con, con anh sẽ xuống học trường chuyên thị xã.
Thúy lấy chồng sinh được một đứa con. Người chồng lúc này may ế ẩm, buồn quá sinh ra ăn nhậu, rồi chơi bời, đĩ điếm. Thúy nhiều lần khuyên can, trái lại, anh ta không từ bỏ mà còn đánh đập. Đặt biệt, mỗi lần say rượu, anh ta nhắc lại mối tình thắm thiết giữa Thúy với Thương. Anh cho rằng, anh chỉ hưởng phần xác, chứ phần hồn thì Thúy đã trao cho Thương rồi, bởi vì, ngay cái đêm tân hôn đầu tiên ấy,Thúy đã mớ ngủ gọi tên Thương, anh Thương…. mà cả nhà chồng đều nghe. Thực ra, Thúy lấy chồng là do cha mẹ ép quá. Thúy không thể nào giãy ra được. Áo sao áo mặc khỏi đầu đã ăn sâu vào Thúy. Rồi bởi Thúy là chị hai. Đứa em gái của Thúy thấy cha mẹ buồn quá, đâm bệnh, nó khuyên chị. Nó nói một câu như đánh trúng vào trái tim chị. Chị là chị hai mà không làm cha mẹ vui thì làm gương cho tụi em sao được. Chị cũng biết đấy, vì thương cha mẹ mà Thúy Kiều đành phải bán mình chuộc cha….Vốn là cô giáo dạy văn, nhạy cảm, nghe em nói, Thúy giật mình, thấy có lí. Hơn nữa, không biết em Thúy học ở đâu ra cái lí ghê gớm khi nói đến chị. Có những cặp vợ chồng không yêu nhau nhưng khi sống với nhau rồi lần lần cũng yêu nhau. Cũng như hồi nhỏ chị có thích nghề dạy học đâu mà khi vào dạy thấy học trò, chị lại yêu nghề này nhất. Đó cũng chính là những chất xúc tác mà khiến Thúy từ bỏ Thương.
Cha Thúy thấy con li hôn buồn quá. Ông chỉ biết hối hận và an ủi con, rồi đổ cho số phận. Tết năm đó, ông nhớ đến người bạn tù chính trị năm xưa trong chế độ ngụy cùng ở với mình. Sau bao lần hỏi thăm, ông đến nhà bạn vào đúng mùng 4 tết. Trước khi ra về, ông nhìn trên bàn gương có hình của Thương. Ông giật mình. Hỏi ra, thì mới biết là nhà của Thương. Cả đêm ấy và những ngày sau đó, ông bần thần như người mất hồn. Rồi ông đem chuyện đó kể với vợ. Người vợ lại đổ lỗi cho chồng. Nhưng chuyện đã rồi…
Năm 1997, thị trường đất sôi động. Người ta bắt đầu đổ xô mua đất trồng rừng theo mô hình của anh Thương. Thương đã chuyển quyền sử dụng đất 2 ha cho người bạn với giá rẻ. Cùng với số tiền dành dụm bấy lâu nay và tiền nhượng đất, Thương cất nhà lô đất mua ở thị xã để khi anh về dưới họp hành. Vì vừa qua, anh được tổ chức đề bạt lên giữ chức Phó trưởng phòng. Khi vật liệu tập kết xong xuôi, ngày xuống móng thì anh phát hiện ra mảnh đất ngay bên cạnh nhà anh là đất cấp của nhà nước cho gia đình Thúy theo diện nhà giải tỏa. Bên nào cũng khó xử, Thương cũng không muốn nhìn người yêu góa chồng và ngược lại, cha mẹ Thúy cũng không muốn con mình nhìn người yêu thành đạt ở gần nhà. Cha Thúy nghĩ như vậy, nên ông, liền đổi đất cho người em được cấp ở phía trong xa mặt đường, xa nhà của Thương.
Công việc thành đạt, kinh tế ổn định. Nhưng cái thiếu lớn nhất của một đời người là chưa có gia đình. Thương được nhiều người làm mai mối nhưng rồi cũng chẳng thành. Cái tuổi 33 như anh thì cũng không thể đi tán gái như mấy bọn trai được.
Một buổi chiều buồn. Thương mở nhật kí từ ngày đầu tiên lên vùng đất mới này để đọc lại cho đỡ nhớ nhà, cho khuây khỏa tâm hồn. Anh bỗng nhớ Hờ rin da diết khi đọc đến đoạn của lớp cảm tình đoàn. Hình ảnh Hờ rin hiện ra. Hờ rin nay ra sao rồi? Em có người yêu chưa? Mặc dù em vẫn viết thư cho mình đều đặn. Sao mình vô tâm quá. Không hồi âm thường xuyên cho Hờ rin. Nhưng nghĩ lại, Thương cũng không thể trách mình được vì khi lên miền núi sông Hinh này, cha anh chỉ có một lời khuyên là anh trở về không lấy người dân tộc. Và anh luôn giữ lời hứa ấy.
Còn Hờ rin vẫn thánh thiện như núi rừng đậm chất nguyên sơ của Sông Hinh như chờ đợi một cơ hội gặp thầy, người thầy mà đã cứu vớt đời em. Nếu như không có Thương động viên, an ủi, và kể cả cho tiền khi em đi học xa thì em không thể có như ngày hôm nay.
Thương liền lấy bút viết thư cho Hờ rin. Và từ đấy, thư từ Sông Sinh đến Huế thường xuyên, đều đặn. Hờ rin được đưa đi học lớp cử tuyển bác sĩ ở Huế chỉ còn một năm nữa là tốt nghiệp ra trường.
Cha của Thương đi Huế thăm người em có vợ ở luôn với Huế. Khi xuống xe qua đường, một thằng ăn cắp chiếc xe hon đa mới toanh đã đâm bổ vào cha Thương. Ông bị gãy xương bả vai và xây xát nặng phải nằm trong bệnh viện Huế. Những ngày nằm bệnh viện, ông được cô thực tập người dân tộc chăm sóc rất tận tình. Ông có cảm tình ngay từ khi cô ấy rửa vết thương đầu tiên. Đôi tay mềm mại, tiếng nói dễ thương, nụ cười khả ái khiến cho ông có ấn tượng mạnh và ấn tượng đó đã xóa nhòa ranh giới giữa người kinh và người dân tộc gần 60 năm nay ăn sâu trong tiềm thức của ông. Đêm nằm, ông ao ước, giá chi, cô bác sĩ người dân tộc ấy là con dâu mình.
Nghe tin cha nằm viện, vì công việc không thể đi được, mười ngày sau, Thương mới ra Huế cũng là lúc cha anh đang làm thủ tục xuất viện. Người đi làm thủ tục là cô sinh viên thực tập. Hai cha con ôm nhau, rồi ông kể về ân huệ của cô sinh viên thực tập. Đó cũng là lúc Hờ rin làm xong thủ tục đến. Người cha thì cảm ơn Hờ rin tíu tít nhưng Thương thì sững sờ. Rồi Thương và Hờ rin ôm nhau như hai người ở hai chí tuyến, nay hòa bình gặp lại.
Tôi chỉ còn nghe người cha nói. Hai đứa quen nhau à. Thì nhanh cưới đi. Nhanh cưới đi. Ở lại Sông Hinh, ở lại Sông Hinh cũng được……
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét